Hawdd ei Ddeall vs Cymraeg Clir: Beth ydy’r gwahaniaeth?

Gan Rhian McDonnell

Mae Hawdd ei Ddeall a Chymraeg Clir ill dau yn anelu at wneud gwybodaeth yn haws i'w deall, ond nid ydynt yr un peth.

Cymraeg clir
Nod yw gwneud gwybodaeth yn haws i'w deall i gynulleidfa eang.

Hawdd ei Ddeall
Wedi'i gynllunio ar gyfer pobl ag anabledd dysgu. Gall hefyd helpu eraill sy'n ei chael hi'n anodd deall gwybodaeth ysgrifenedig.

Mae'r dull cywir yn dibynnu ar gyfer pwy mae’r wybodaeth, beth sydd angen iddynt ei ddeall, a sut y byddant yn ei ddefnyddio. Weithiau mae hynny'n golygu Cymraeg Clir. Weithiau mae'n golygu Hawdd ei Ddeall. Ac weithiau, y dull gorau yw darparu'r ddau.

Beth ydy Cymraeg Clir?

Mae Cymraeg C;ir yn defnyddio iaith glir, syml sy'n haws i lawer o bobl ei deall.

Mae'n defnyddio:

• Iaith sgwrsiol, gyfeillgar.
• Geiriau cyfarwydd, bob dydd.
• Llais gweithredol (chi a ni).

Mae Cymraeg Clir yn safon dda i anelu ato wrth ysgrifennu ar gyfer cynulleidfa gyhoeddus gyffredinol.

Mae llawer o oedolion yn ei chael hi'n anodd deall gwybodaeth ysgrifenedig ffurfiol neu gymhleth. Yn ôl yr Ymddiriedolaeth Llythrennedd Genedlaethol, yr oedran darllen cyfartalog yn y DU yw 9 i 11 oed. Mae dylunio eich cynnwys i gwrdd â'r cyfartaledd hwn yn eich helpu i gyfathrebu eich neges i'r gynulleidfa ehangaf bosibl.

Mae Cymraeg Clir yn targedu oedran darllen sy'n cyfateb neu'n disgyn yn is na'r cyfartaledd cenedlaethol i helpu i sicrhau bod pawb yn deall. Nod craidd Cymraeg Clir ydy osgoi jargon diangen ac iaith gymhleth tra'n cadw'r wybodaeth sydd ei hangen ar bobl.

Gellir ei ddefnyddio ar gyfer llawer o bethau, fel gwybodaeth gyhoeddus, gwefannau, llythyrau, adroddiadau a chanllawiau.

Cymraeg Clir:

• Yn defnyddio iaith glir, gyfarwydd.
• Yn osgoi jargon a chymhlethdod diangen.
• Yn defnyddio strwythurau brawddegau syml.
• Yn defnyddio penawdau clir a strwythur rhesymegol.
• Yn gwneud gwybodaeth yn haws i'w deall heb gael gwared ar fanylion pwysig.

Enghraifft o Gymraeg Clir

Gwreiddiol llai clir:

Mae'n ofynnol i ymgeiswyr gyflwyno dogfennaeth wedi'i chwblhau cyn ystyried eu cais.

Cymraeg Clir:
Mae angen i chi anfon y dogfennau wedi'u cwblhau atom cyn y gallwn ystyried eich cais.

Iaith glir neu Gymraeg Clir?

Yn Hawdd ei Ddeall Cymru, rydym yn aml yn defnyddio'r term Iaith Glir oherwydd ein bod yn darparu'r gwasanaeth hwn yn Gymraeg a Saesneg.
Felly pan ddywedwn Iaith Glir mae hyn yn cynnwys Saesneg Clir a Chymraeg Clir – clir, cryno a hygyrch yn y ddwy iaith.

Beth ydy Hawdd ei Ddeall?

Mae Hawdd ei Ddeall wedi'i gynllunio ar gyfer pobl ag anabledd dysgu. Gall hefyd helpu eraill sy'n ei chael hi'n anodd deall gwybodaeth ysgrifenedig, gan gynnwys:

• Pobl â namau gwybyddol, fel dementia, anafiadau i'r ymennydd neu adferiad strôc.
• Pobl â sgiliau llythrennedd isel – nid oes gan tua 12% o bobl yng Nghymru sgiliau llythrennedd sylfaenol.
• Dysgwyr Cymraeg.

Easy Read was developed for and with people with a learning disability. It isn’t simply about making words shorter or adding pictures.

Mae Hawdd ei Ddeall:

• Yn defnyddio brawddegau byr ac un syniad ar y tro.
• Yn defnyddio geiriau bob dydd ac yn esbonio geiriau neu gysyniadau anghyfarwydd.
• Yn defnyddio penawdau clir a chynllun cyson.
• Yn defnyddio digon o le gwyn i wneud gwybodaeth yn haws i'w dilyn.
• Defnyddio delweddau a ddewiswyd yn ofalus i gefnogi dealltwriaeth.

Darganfyddwch fwy am Hawdd ei Ddeall.

Nid Cymraeg Clir gyda lluniau yn unig ydy Hawdd ei Ddeall.

Nid yw ychwanegu delweddau at destun symlach yn awtomatig yn gwneud rhywbeth yn Hawdd ei Ddeall.

Mae Hawdd ei Ddeall da yn ystyried:

1. Ar gyfer pwy mae'r wybodaeth a beth sydd angen iddynt ei wybod.
2. Beth yw'r wybodaeth a beth sydd angen i bobl ei wneud â hi.
3. Sut mae'r wybodaeth wedi'i strwythuro a'i threfnu.
4. Sut mae iaith yn cael ei defnyddio a sut mae syniadau anodd yn cael eu hegluro.
5. Sut mae delweddau yn cefnogi dealltwriaeth.
6. Sut y bydd pobl yn dod o hyd i, dilyn a defnyddio'r wybodaeth.
7. Sut mae popeth yn gweithio gyda'i gilydd i helpu i ddeall.

Dylai delweddau gefnogi dealltwriaeth, nid addurno'r dudalen yn unig. Gall delwedd helpu i esbonio gair anghyfarwydd, dangos sut olwg sydd ar rywbeth, neu gefnogi ystyr y testun.

Mae angen i'r cynnwys, iaith, strwythur, delweddau, a dyluniad i gyd weithio gyda'i gilydd.

Gweler enghreifftiau o'n gwaith Hawdd ei Ddeall diweddar.

Beth sydd gan Hawdd ei Ddeall a Chymraeg Clir yn gyffredin?

Mae Hawdd ei Ddeall a Chymraeg Clir yn wahanol, ond maent yn rhannu rhai egwyddorion allweddol.

Gall y ddau:

• Defnyddio iaith glir, gyfarwydd.
• Osgoi jargon a chymhlethdod diangen.
• Defnyddio penawdau clir a strwythurau rhesymegol.
• Canolbwyntio ar anghenion y darllenydd.
• Gwneud gwybodaeth yn haws i'w deall.

Beth ydy'r gwahaniaeth rhwng Hawdd ei Ddeall a Chymraeg Clir?

Y gwahaniaeth mwyaf ydy ar gyfer pwy maen nhw a sut mae'r fformatau yn cefnogi dealltwriaeth.

Dyma rai o'r prif wahaniaethau:

Ar gyfer pwy?

Cymraeg clir

Mae Cymraeg Clir yn helpu ystod eang o bobl. Mae'n gwneud gwybodaeth yn gliriach trwy ddefnyddio iaith syml ac osgoi cymhlethdod diangen.

Hawdd ei Ddeall

Mae Hawdd ei Ddeall yn helpu pobl ag anabledd dysgu sy'n cael trafferth deall gwybodaeth ysgrifenedig.
Mae pobl ag anabledd dysgu yn cyfathrebu mewn gwahanol ffyrdd. Felly mae'n bwysig ystyried sut orau i'w cefnogi wrth rannu gwybodaeth. I lawer o bobl, gall Hawdd ei Ddeall wneud gwybodaeth bwysig yn haws i'w deall.

Sut mae'r wybodaeth wedi'i hysgrifennu?

Cymraeg clir

Mae Cymraeg Clir yn defnyddio iaith glir, gyfarwydd a brawddegau syml. Gall gynnwys gwybodaeth fanwl neu gymhleth pan fo'r manylion hynny'n bwysig.

Hawdd ei Ddeall

Mae Hawdd ei Ddeall yn defnyddio brawddegau byr ac yn canolbwyntio ar un syniad ar y tro. Mae'n cadw pethau'n syml ac yn esbonio geiriau neu syniadau anodd.

Faint o wybodaeth mae'n ei gynnwys?

Cymraeg clir

Gall Cymraeg Clir gynnwys yr holl fanylion sydd eu hangen ar bobl. Y nod yw gwneud gwybodaeth yn gliriach, yn hytrach na'i gwneud o reidrwydd yn fyrrach.

Hawdd ei Ddeall

Mae Hawdd ei Ddeall fel arfer yn canolbwyntio ar y wybodaeth bwysicaf. Mae hyn yn golygu gwneud penderfyniadau gofalus am yr hyn y mae angen i rywun ei wybod i ddeall y brif neges neu i weithredu.

Nid yw hyn yn golygu y dylid gadael gwybodaeth bwysig allan dim ond oherwydd ei bod yn gymhleth. Mae'n golygu ystyried pa wybodaeth sydd ei hangen ar bobl a sut i'w hegluro'n glir.

Pa rôl mae delweddau'n ei chwarae?

Cymraeg clir

Nid oes angen delweddau ar Gymraeg Clir fel arfer i wneud y geiriau yn ddealladwy. Gall delweddau fod yn ddefnyddiol ar gyfer darlunio neu i wneud gwybodaeth yn fwy diddorol.

Hawdd ei Ddeall

Rydym yn defnyddio delweddau i gefnogi dealltwriaeth. Dylent ymwneud â'r testun a helpu i esbonio neu atgyfnerthu ei ystyr.

Sut mae'n cael ei gynllunio?

Cymraeg clir

Gall Cymraeg Clir ddefnyddio cynllun dogfen rheolaidd, gyda phenawdau, paragraffau, rhestrau clir a digon o le i wneud y wybodaeth yn hawdd i'w llywio.

Hawdd ei Ddeall

Mae gan Hawdd ei Ddeall strwythur mwy gweledol. Mae'n defnyddio adrannau byr, llawer o le gwyn a chysylltiad clir rhwng y geiriau a'r delweddau.

Nid oes un fformat sy'n gweithio i bawb

Nid yw'r gwahaniaethau rhwng Hawdd ei Ddeall a Chymraeg Clir yn golygu bod un yn well na'r llall.

Mae'r fformat gorau yn dibynnu ar bwy fydd yn defnyddio'r wybodaeth a beth sydd angen iddynt ei wneud â hi.

Pa un ddylech chi ei ddefnyddio?

Os ydych chi'n dewis rhwng Hawdd ei Ddeall a Chymraeg Clir ac nad ydych chi'n siŵr, dechreuwch trwy feddwl am y bobl a fydd yn defnyddio'r wybodaeth a'r hyn sydd angen iddynt ei wneud â hi. Yna meddyliwch am bwrpas y wybodaeth a pha fformat fydd yn gweithio orau.

Gall y cwestiynau hyn helpu:

Pwy ydy eich cynulleidfa?

Ystyriwch:

• Anghenion hygyrchedd a chyfathrebu pobl.
• Eu hanghenion llythrennedd a phrosesu gwybyddol.
• Eu hanghenion iaith a'u cyfarwyddrwydd â'r pwnc.
• Os oes angen gwahanol fformatau ar wahanol bobl yn eich cynulleidfa.

Pa wybodaeth ydych chi'n ei chyfathrebu?

Meddyliwch am:

• Pa mor gymhleth ydy'r wybodaeth.
• Pa mor bwysig ydyw.
• Ydy e’n fater o frys
• Beth allai ddigwydd os caiff ei gamddeall.
• Faint o fanylion sydd eu hangen ar bobl.

Sut y bydd pobl yn defnyddio'r wybodaeth?

Er enghraifft, a fydd angen iddynt:

• Gwneud penderfyniad.
• Deall eu hawliau.
• Dilyn y cyfarwyddiadau.
• Paratoi ar gyfer apwyntiad.
• Cyrchu gwasanaeth.

Beth allai wneud y wybodaeth yn anodd ei deall neu ei defnyddio?

Gallai hyn gynnwys:

• Iaith gymhleth neu jargon.
• Gormod o wybodaeth ar unwaith.
• Cysyniadau neu syniadau anghyfarwydd.
• Cynlluniau cymhleth.

A allai pobl elwa o gael dewis?

Weithiau nid yw'r ateb yn Hawdd ei Ddeall NEU Cymraeg Clir.
Gall fod yn Hawdd ei Ddeall A Chymraeg Clir.

Mae darparu mwy nag un fformat yn caniatáu i bobl ddewis sut maen nhw'n cyrchu gwybodaeth bwysig.

Pam y gallai sefydliadau fod angen y ddau

Gall darparu gwahanol fformatau:

• Rhoi dewis i bobl ynghylch sut maen nhw'n cyrchu gwybodaeth.
• Diwallu anghenion hygyrchedd a chyfathrebu gwahanol.
• Helpu mwy o bobl i gael mynediad i'r un wybodaeth hanfodol mewn ffordd sy'n gweithio iddyn nhw.

Er enghraifft
Os ydy cyngor yn cyhoeddi gwybodaeth am ymgynghoriad newydd, gallai ddarparu:

• Fersiwn safonol gyda'r holl fanylion.
• Fersiwn Iaith Glir gyda geiriad clir, syml.
• Fersiwn Hawdd ei Ddeall gan ddefnyddio brawddegau byr, strwythur clir a delweddau i gefnogi dealltwriaeth.

Gall gwahanol bobl wedyn ddewis y fersiwn sy'n gweithio orau iddyn nhw.

Nid y nod ydy cynhyrchu cymaint o fformatau â phosibl. Y nod ydy deall beth sydd ei angen ar eich cynulleidfa a rhoi mynediad ystyrlon i'r wybodaeth.

Mae cyfathrebu hygyrch da yn ymwneud â mwy na'r fformat

Pa bynnag fformat rydych chi'n ei ddefnyddio:

• Gwnewch yn siŵr bod y wybodaeth yn gywir.
• Darparwch wybodaeth hygyrch ar yr un pryd â fersiynau eraill.
• Ystyriwch hygyrchedd o'r dechrau.
• Defnyddiwch strwythur a dyluniad clir.
• Defnyddiwch derminoleg briodol.
• Gwnewch yn siŵr bod y ddogfen orffenedig yn gweithio i'ch cynulleidfa.

Mae angen i ddogfen hygyrch weithio yn ei chyfanrwydd. Dyna pam rydym yn ystyried y cynnwys, iaith, strwythur, delweddau, dyluniad a hygyrchedd gyda'i gilydd wrth wneud gwybodaeth yn hygyrch.